ބޮޑުތަކުރުފާނު

ބޮޑުތަކުރުފާނަކީ، ދިވެހި ޤައުމު ދުށް އެންމެ ވަރުގަދަ ޝަޚްޞިއްޔަތެވެ. އެންމެ މަތިވެރި ބަޠަލެވެ. އެންމެ ރޭވުންތެރި މުޖާހިދެވެ. އެންމެ ކުޅަދާނަ ހެއްވެވެ. އެންމެ ހިތްވަރުގަދަ ފަހުލަވާނެއެވެ. އެންމެ ހިކުމަތްތެރި ޙަކީމެވެ. އެންމެ ކެތްތެރި ޞާބިރެވެ. އެންމެ މޫރިތި ރަސްގެފާނެވެ. އެންމެ ހަންހާރަވެތި ޤައުމީ ބަޠަލެވެ. މިއަދު ބޮޑުތަކުރުފާނުގެ ވާހަކަ ކިޔައިދިނުން މިއީ އެ މަތިވެރި ޖިހާދުގެ ހަނދާންތައް ޢާލާ ކުރެވޭނެ ކަމަކަށެވެ.

*******

މުޙައްމަދު ތަކުރުފާނަކީ، އުތީމު ޙުސައިން ޚަތީބު ތަކުރުފާނު އިހަވަންދޫ އައިމިނާ ދިޔޯގެ ހިތްވަރުފުޅު ގަދަ ދަރިކަލުންނެވެ. އެއްބަފާ ފާޠިމަތާއި އަލިތަކުރުފާނުގެ އިތުރުން އެއްބަނޑު އެއްބަފާ ޙަސަންތަކުރުފާނުގެ ލޯބި މިލްކުކުރެއްވި އަޚެކެވެ. ތުއްޕުޅު އިރުއްސުރެވެސް ފާހަގަކުރެވެނީ އާދަޔާ ޚިލާފު ޝަޚްޞިއްޔަތެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އެންމެ ގަޔާފުޅުވަނީ ޙިކުމަތްތެރި ވިސްނުންތެރި ހުނަރު ތަކަށެވެ. އެހެންކަމުން މަޅިފަތި ޖައްސަވައިގެން ދޫނި ހިއްޕެވުމަކީ އެތަކުރުފާނު އެންމެ ލޯބިކުރައްވާ ހުނަރެވެ. މިއިން ދޭހަވަނީ ތުއްޕުޅު އިރުއްސުރެވެސް ހެވިކަމަށް އެތަކުރުފާނުގެ ހިއްޕުޅުގައި ދެއްވިފައިވާ ޤަދަރާއި، ޝައުޤެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ބައްޕާފުޅު ޙުސައިން ޚަތީބު ތަކުރުފާނުގެ އަރިހުން ދީނީ ތަޢުލީމު އުނގެނިވަޑައި ގަތުމަށްފަހު، ބޭދާޅި ބޮޑު އެދުރު ކަލޭގެފާނުގެ އަރިހަށް ވެހިކަމާ ހަނގުރާމައިގެ އުކުޅުތައް ދަސްފުޅު ކުރެއްވުމަށް ބޭދާޅީއަށް ވަޑައިގެންނެވިއެވެ.

މުޙައްމަދު ތަކުރުފާނު ބޮޑުފުޅުވެ، ޒުވާންކަން ފުރިހަމަވަމުން އައީ "ކަނޑުގެ ބާޒު" ގެ ތޫނު ވަކިތަކުގެ ދަށުގައި ދިވެހި އުންމަތް ހަނާވަމުން ދިޔަ ދުވަސްވަރުއެވެ. "ކަނޑުގެ ބާޒަކީ" 960 ގެ އަހަރު ތަކުގައި، ދުނިޔޭގެ އެންމެ ވަރުގަދަ އެއްބާރު ކަމުގައި ހިމެނުނު ޕޯޗުގީޒުންނެވެ.

ސަރަޙައްދުގެ ވިޔަފާރި ކޮންޓްރޯލް ކުރުމާއި، ކެތަލިކް ދީން ދުނިޔެއަށް ފެތުރުމުގެ އިތުރުން، އޭރުގެ އޮޑިދޯނި ފަހަރަށް އެންމެ ކަމުދާ މޮޅު، ރޯނުގެ ވިޔަފާރި އެމީހުންގެ ބަނޑުދަށުލުމީ، އެމީހުންގެ އެންމެ ވަރުގަދަ އެއް ހުވަފެނެވެ. އެހެންކަމުން ޕޯޗުގީޒު ނާފަހަރު ތަކުގައި ދިވެހިރާއްޖެއާ ތޮޅެމުން ދިޔައެވެ. ދެފަހަރެއްގެ މަތިން މަސައްކަތްކޮށްވެސް ކާމިޔާބުގެ ކުރިބޯއްޓާއި ހަމައަށް ވާޞިލް ނުވެވުމުން، އެމީހުންގެ ރުޅިދިޔައީ އިންތިހާއަށެވެ.

ޙަސަދަވެރިކަން ދިޔައީ ޙައްދު ފަހަނަ އަޅައިގެންނެވެ. އެހެންކަމުން ތިންވަނަ ފަހަރަކަށް ކުރިމަތިލީ އާ ޢަޒުމަކާއި އާހިތްވަރަކާ އެކުގައެވެ. ވެރިއެއް ކަމުގައި އިސްވެހުރި، ދިވެހިރާއްޖެއަށް އުފަންވެ ދިވެހި ކަނޑުމަސް ކައިގެން، ދިވެހި ރުކުގެ ހިޔަލުގައި ބޮޑުވި ކަޅު މުޙައްމަދެވެ. ޕޯޗުގީޒު އޮފިސަރެއް ކަމުގައި ހިމެނުނު ސެމިއަލް އެންޑްރީޑާއި، ދިވެހި ތާރީޚުގައި މަޝްހޫރު ކާންޒީ ކަމަނާއަށް (ކާންޒީ ކަމަނާއަށް) ލިބުނު ދަރިފުޅު އެންޑްރީ އެންޑް ރޭޑެވެ. ދިވެހީން ދަންނަ "އަނދިރި އަނދިރިންނެވެ."

ކާންޒީ އޭނާގެ މުޅި ދިރިއުޅުމުގައިވެސް ސިމާއޯ އެންޑް ރޭޑްގެ ހަނދާންތައް އާކުރެއެވެ. އެހެންކަމުން އަނދިރި އަނދިރިންނަށް އެނާގެ ބައްޕަ ދީފައިވާ ނަމުން މުޚާޠަބުކޮށް ޕޯޗުގީޒު ބަހުން ވާހަކަ ދައްކައެވެ. އަދި ބައްޕަގެ ބަދަލުހިފުމަށް، އަބަދުވެސް ނަސޭހަތްތެރި ވެއެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ދިވެހިރާއްޖެއާއި ޕޯޗުގީޒު ނަވެއްގައި އަނދިރި އިނދިރިން، އޭނާގެ މަންމަގެ އެދުން ފުރިހަމަ ކޮށްދިނުމަށްޓަކައި ޕޯޗުގީޒަށް ދިޔައެވެ.

ދެންވީ ވާނެގޮތެވެ. ޕޯޗުގީޒު ސިފައިންނާއެކު ބަރާކޮށްފައިވާ ބޮޑު ތިން ނަވުގައި އަނދިރި އަނދިރިން އޭނާގެ ބައޕްގެ ބަދަލުހިފުމާއި، ޕޯޗުގީޒުންގެ ހުވަފެނުގައި ކުލަޖައްސައި ދިނުމަށްޓަކައި މިނިވަން މިދިވެހި ފަސްގަނޑާ ދިމާކޮށްލީއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ދިވެހި ތަޚުތުގައި ރެދަލި ކުރައްވަން އިންނެވި މާތް، ޢަލިރަސްގެފާނު އެންމެ ތަންފުކެއްވެސް ދުލެއް ނުދެއްވައެވެ. އެކަމަކު ކުރާނީ ކީއްތޯއެވެ؟ 965ހ ވަނަ އަހަރުގެ ޝަޢުބާންމަހު 1 ވަނަ ދުވަހު ޢަލިރަސްގެފާނު ޝަހީދުންގެ ވެރި ރަސްގެފާނު ކަމުގައި ވެވަޑައިގެންފިއެވެ.

ދެންވީ ކިހިނެއްތޯއެވެ؟ އަނދިރި އަނދިރީންގެ އަނދިރިކަމުން، ދިވެހި އުއްމަތް ބަނަކޮށްފިއެވެ. އަންހެން ކުދިންގެ ޢިއްފަތްތެރިކަން ފޭރި ގަންނަނީއެވެ. އަނބީން ހުވަފަތް ކުރަނީއެވެ. ފިރިންގެ އަތްފައި ބަނދެ އަނިޔާ ކުރަނީއެވެ. ކުޑަކުދީން ޔަތީމުކޮށް، މުއްސަނދީންގެ މުދާތައް ލޫޓުވަނީއެވެ. އާދޭހެވެ. އަދުގެ ޢީރާޤާއި އަފްޣާނިސްތާން ސިފަކޮށްލައްވާށެވެ. ދިވެހި ދަރިންގެ ލޯތަކުން އެ ޤައުމަކުގެ އަހުލުން ފަދައިން އޭރު، އޮހެމުން ދިޔައީ ލޭކަރުނައެވެ.

ބޮޑުތަކުރުފާނު، ބޮޑުފުޅުވެ ޒުވާންވެ، ފުރިހަމަވަމުން އައީ މިދެންނެވި އަނިޔާވެރިކަމުން ފުރިގެންވީ ބިރުވެރި ފަސްގަނޑުގައެވެ. އެހެން ނަމަވެސް އެތަކުރުފާނުގެ ވިސްނުންތެރިކަން ވަޒަން ކޮށްލަވާށެވެ؟

އެންމެ ފުރަތަމަ ވެވަޑައިގެންނެވީ، އަނދިރި އަނދިރީންގެ ސަރުކާރުން އެންމެ އިތުބާރުކުރާ ވިޔަޒޯރުގެ ކަނާ އަތަށެވެ. އެމީހުންގެ އެންމެގާތް އެކުވެރިޔާ ކަމުގައި ވެވަޑައިގެން އަނދިރި އަނދިރީންގެ އަނދިރި ސަރުކާރުގެ އިޒުނަޔާއެކު، އެމީހުންގެ ތަކެތީގައި، އެމީހުންގެ އެހީ ލިބިގެން އެމީހުންނާ ދެކޮޅަށް ފުރަތަމަ ފިޔަވަޅު އެޅުއްވިއެވެ.

ޕޯޗުގީޒުންނާ ދެކޮޅަށް ނުކުމެ ވަޑައިގެން މަސައްކަތް ކުރެއްވުމަކީ ރައްކާތެރި ކަމަކަށް ނުވާނެކަން އެ ބޭފުޅުންނަށް ރަނގަޅަށް އެނގިވަޑައިގަނެއެވެ. އެހެންވީމާ އެންމެ ފުރަތަމަ ކުރެއްވި ކަމަކީ އެ ބޭފުޅުންގެ އާއިލާގެ ބޭފުޅުން މަލިކަށް ބަދަލު ކުރެއްވުމެވެ. އެ ދުވަސްވަރު ހއ. ބާރަށުގައި ޕޯޗުގީޒުންގެ ވެރިޔަކު ބަހައްޓާފައި ހުއްޓެވެ. އެއީ ވިޔަޒޯރެވެ. ވިޔަޒޯރަކީ ވަރަށް ހިކުމަތްތެރި މީހެކެވެ. އެހެންވީމާ އޭނާ އަބަދުވެސް މަސައްކަތް ކުރަމުން ދިޔައީ އަތޮޅުތަކުގައި ތިބޭ ބަސް ވިކޭ މީސްމީހުން އަތްދަށު ލައިގެން އުޅެވޭތޯއެވެ. އޭނާގެ މި މިޒާޖުގެ ފައިދާ ނަންގަވައިގެން އުތީބު ތިން ބެއިން ދަތުރު ކުރައްވާނޭ އޮޑިއެއް ބެންނެވިއެވެ. އޮޑީގެ ނަމަކަށް ދެއްވީ “ކަޅުއޮއްފުންމި” އެވެ. އާދޭހެވެ. ދިވެހިންގެ މަސައްކަތްތެރިކަމާއި، ހުނަރުވެރިކަމުގެ ނަމޫނާ އަދި އެދުވަސްވަރުގެ އެންމެހަލުވި އޮޑި "ކަޅުއޮށްފުންމި" ބެންނެވީއެވެ.

އެއްބަފާ ޢަލިތަކުރުފާނާއި، އެއްބަނޑު އެއްބަފާ ޙަސަންތަކުރުފާނުގެ އިތުރުން، އެކުވެރި ދެ ޙާޖީންނާއި، ދުވާފަރު ދަންޑެހެލާއެކު "ކަޅުއޮށްފުންމީގެ" ދަތުރުތައް ފެއްޓެވީއެވެ. ދީނާއި ޤައުމުގެ މިނިވަންކަމުގެ ޙައްޤުގައެވެ. ދިވެހި އަންހެން ދަރީންގެ އިއްފަތަށް ޓަކައެވެ. ހުވަފަތް ކުރަމުންދާ އަނބީންގެ ޙައްޤުގައެވެ. ޔަތީމު ކުރަމުންދާ މަޢުސޫމު ލޯބިލޯބި ތުއްތު ކުދިންގެ ޙައްޤުގައެވެ.

ކަޅުއޮއްފުންމީގައި މަލިކަށް ކުރެއްވި ދަތުރުފުޅުގައި އެ ރަށުން ދެ ބޭފުޅަކާ ބައްދަލުވެވަޑައިގަތެވެ. އެއީ ޢަލީ ހާޖީއާއި ޙަސަން ހާޖީއެވެ. މިއީ ދެބެއިންނެވެ. މި ދެބޭފުޅުންނަށް ބޮޑުތަކުރުފާނުގެ ބޭނުންފުޅު އެނގިވަޑައިގަތީމާ، އެ ޖިހާދުގައި ބައިވެރިވެ ވަޑައިގެންފިއެވެ. މީގެ އިތުރަށް އުޅުއްވީ ދުވާފަރު ޢަލީ ދަންޑެހެލެވެ.

މިހެން އުޅުއްވަނިކޮށް އެއް ރެޔަކު ތިލަންދުންމަތީ ތަކަންދުއަށް ކުރެއްވި ދަތުރެއްގައި އަލި ތަކުރުފާނު އޭނާގެ އަނބިކަނބަލުންގެ ގޭގައި އޮންނަވަނިކޮށް އަވަހާރަފުޅު ލެއްޕެވިއްޖެއެވެ. އިރު އަރާން ގާތްވެ، ކަޅުއޮއްފުންމި ފުރާން ތައްޔާރުވީ އިރުވެސް އަލިތަކުރުފާނުގެ ޚަބަރެއް ނުވިއެވެ. އެންމެ ފަހުން އެ ތަކުރުފާނާ ނުލައި ކަޅުއޮއްފުންމި ފުރީއެވެ. އަލިތަކުރުފާނު އެ ރަށުގައި އޮންނެވިކަން ޕޯޗުގީޒުންނަށް އެނގިގެން އެ ގެއަށްގޮސް ހަމަލާދީ އެ ތަކުރުފާނު ޝަހީދު ކޮށްލީއެވެ. ބުނެވޭ ގޮތުގައި އެ ތަކުރުފާނުގެ އިސްތަށިފުޅު ކަނޑައިގެން އަނދިއަނދިރިންނަށް ދައްކާން މާލެވެސް ފޮނުވިއެވެ. ފަހުން މާލޭ މީހުން އެ އިސްތަށިފުޅު އަތުލައި، މާލެ ކައިރީގައި އޮންނަ ފުނަދޫގައި ވަޅުލީއެވެ. މިހާރުވެސް އަލިތަކުރުފާނުގެ މަހާނަ ކަމަށް ބުނެވޭ މަހާނައެއް ފުނަދޫގައި ފެންނާން އެބަހުއްޓެވެ. އެ ތަކުރުފާނު ޝަހީދުވީ ހިޖުރައިން 980 ވަނަ އަހަރުއެވެ. އެއީ މީލާދީން 1572 ވަނަ އަހަރެވެ.

ބޮޑުތަކުރުފާނުގެ ކުޑަކުޑަ ފައުޖުގެ އުނދަގޫ ޕޯޗުގީޒުންނަށް ބޮޑު ވެގެން ދިޔަ ވަރުން އެ މީހުންވެސް ސަމާލުވާން ފަށައިފިއެވެ. ފާރަލުމާއި، ބެލެހެއްޓުމުގެ ކަންތައް ވަރުގަދަ ކޮށްފިއެވެ. ވުމާއެކު އެންމެ ހަތަރު ބޭފުޅުންނާއެކު ޕޯޗުގީޒުންގެ ވަރުގަދަ ލަޝްކަރެއް ބަލިކޮށް ލެއްވުމަކީ ކުރެއްވޭނޭ ކަމެއް ނޫންކަން އެނގިވަޑައިގަތެވެ.

ކޮންމެރެއަކު، ކަނު އަނދިރިވުމުން ދިވެހި ރަށްތަކަށް ފައިބާވަޑައިގެން، ޕޯޗްގީޒު ސިފައިންނާ ހަނގުރާމަ ކުރައްވަމުން، ދިވެހި ރަށްތައް އެމީހުންގެ ކިބައިން ޠާހިރު ކުރައްވަމުން، އެރަށްތަކުގެ އަހުލުންނަށް ހިތްވަރު ދެއްވަމުން، ދުވާލުގެ އަލިކަން ވެރިވުމުގެ ކުރިން ހޯދާ ނުފެންނާނޭހާ ދުރަށް ވަޑައިގަންނަވަނީއެވެ. މިފަދައިން ކަންތައް ވާންފެށުމުން، ޕޯޗުގީޒުންގެ ލޮލަކަށް ނިންޖެއް ނައެވެ. ހޭލާ، އެތަކުރުފާނަށާއި، އެތަކުރުފާނުގެ އެކުވެރިންނަށް ފާރަލާން ފަށައިފިއެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ޢަލިތަކުރުފާނު ޝަހީދުވެ ވަޑައިގެންފިއެވެ.

އެހެން ނަމަވެސް މުޙައްމަދު ތަކުރުފާނު ތޯއެވެ؟ ޕޯޗުގީޒުންނަށް ކަމެއް، ދަމެއް އަންގާވެސް ނުލައްވާ، ރަށްރަށަށް އަރުއްވަމުން ޕޯޗުގީޒު ގޮފިތައް ސުންނާފަތި ކުރައްވަމުން ގެންދެވީ، އިހުނަށްވުރެވެސް އާ ހިތްވަރަކާ އެކުގައެވެ. އާ ޖޯޝަކާ ފޯރިއަކާ އެކުގައެވެ.

އެހެންކަމުން އަނދިރި އަނދިރީންގެ ހަރު ހިލަހިތަކަށް ކެތެއްނުވިއެވެ. 981 ވަނަ އަހަރުގެ ރަބީޢުލްއައްވަލް މަހުގެ 1 ވަނަ ވިލޭރޭ އޭނާގެ އަނދިރި އަނދިރި އަނިޔާވެރި އަމުރު ނެރެފިއެވެ. "މާދަމާގެ އިރުއެރުމުގެ ކުރިން ހުރިހާ ރައްޔިތުން ކްރިސްޓިއަން ދީން ޤަބޫލުކުރަން" ޖެހުނީއެވެ. ސަލާމަތުގެ މާތް އިސްލާމްދީނަށް ފުރަގަސްދޭން ޖެހުނީއެވެ. އެހެންކަމުން މާލޭގެ ކުރިއަށް ތިބި މީހުން ނުކުމެ އެންމެފަހު ނޭވާއަށް ދަންދެން ޤައުމަށްޓަކައި ހަނގާރަމަކުރުމަށް އަޙުދު ކަށަވަރު ހިފައި، ހަނގުރާމައަށް ނުކުމެއްޖެއެވެ. ﷲގެ އިރާދަފުޅާއެކު މުޙައްމަދު ތަކުރުފާނާއި، އެތަކުރުފާނުގެ ބައިވެރިން މާލެވަޑައި ގަންނަވައިފިއެވެ. ހަނގުރާމަ ފެށިއްޖެއެވެ. ހިތްވަރުގަދަ ދިވެހި ފަހުލަވާނުންގެ ކުރިމަތީގައި އެއޮށްފަދަ ބޮޑު ޕޯޗްގީޒު ލަޝްކަރު އިސް އޮބާލައިފިއެވެ. ފިލަން ދުވަން ފަށައިފިއވެ. ދެން ތޯއެވެ؟ މުޙައްމަދު ތަކުރުފާނު އެތަކުރުފާނުގެ ހަނގުރާމައިގެ މަޅިފަތި ކޮޅުގައި އަނދިރި އަނދިރިން ޖައްސަވައިފިއެވެ.

ހަތަރު ބޭފުޅުންގެ މަޝްވަރާއަށްފަހު ބޮޑުތަކުރުފާނު ވަޑައިގަތީ އިންޑިއާގެ ކަންނަންނޫރަށެވެ. އެތާނގެ ޢަލީ ރާޖާޔާ ބައްދަލު ކުރައްވައި ވާހަކަފުޅު ދެއްކެވިއެވެ. ބޮޑުތަކުރުފާނާ އެހީވާން ލަޝްކަރެއް ފޮނުއްވާން ޢަލީ ރާޖާ އެއްބަސްވެ ވަޑައިގެންފިއެވެ. ލަޝްކަރާއެކު ބޮޑުތަކުރުފާނު ރާއްޖެ ވަޑައިގަތް އިރު ރާއްޖެ އޮތީ ނާޒުކު ހާލަތަކަށް ވެއްޓިފައެވެ. ވަޑައިގަތް ރޭގެ އަނެއް ދުވަހު ކްރިސްޓިއަން ދީނަށް ނުވަންނަ ކޮންމެ މީހަކު ގަތުލު ކުރާނޭ ކަމަށް ޕޯޗުގީޒުން އޮތީ އިއުލާނު ކޮށްފައެވެ. އޭރު މާލޭގައި ތިބި އިސްލާމް ދީން ދެކެ ލޯބިވާ މީސްމީހުން އަތު ޖެހުނު ހަތިޔާރެއް އެއްކޮށް ޕޯޗުގީޒުންނާ ހަނގުރާމަ ކުރަން ތައްޔާރު ވަނީއެވެ. އެރޭ ބޮޑުތަކުރުފާނު މާލެ އަރާވަޑައިގެން ލަޝްކަރާއެކު ޕޯޗުގީޒުންނާ ހަމަލާ ދެއްވައިފިއެވެ. ވަރުގަދަ ހަނގުރާައަކަށް ފަަހު ކާފަރުންގެ އެންމެން މަރުއްވައި، ރާއްޖެ މިނިވަން ކުރެއްވިއެވެ. ބުނެވޭ ގޮތުގައި އަނދިރިއަނދިރިން މަރުވީ ސީދާ ބޮޑުތަކުރުފާނު ޖެއްސެވި ބަޑިއަކުންނެވެ. މި ހަނގުރާމަ ހިނގައި ރާއްޖެ މިނިވަންވީ ހިޖުރައިން 981 ވަނަ އަހަރު ރަބީޢުލްއައްވަލު މަހުގެ 1 ވަނަ ދުވަހުއެވެ. މީލާދީ ގޮތުން އެއީ 1573 ވަނަ އަހަރުގެ ޖުލައި މަހުގެ 2 ވަނަ ދުވަހެވެ.

ދިވެހިންނަށް ކާމިޔާބާއި ނަޞްރެވެ. ފަތަޙަޔާއެކު މިނިވަންކަމެވެ. ސަތާރަ އަހަރުގެ އަޅުވެތިކަމުގެ ދާ، ދިވެހިންގެ މޫނުން ފޮހެލައިފިއެވެ. ހިތްވަރުގަދަ، ކުޅަދާނަ، ކެތްތެރި، މުރާލި، ރޭވުންތެރި ޙިކުމަތްތެރި، ވިސްނުތެރި، އަމާނާތްތެރި، ތެދުވެރި މުޙައްމަދު ތަކުރުފާނުގެ ހިންމަތާއި މިންނަތުންނެވެ. އެހެންކަމުން، މިއަދުވެސް އެތަކުރުފާނަށް ޝުކުރުވެރިވުން ވާޖިބުނޫން ތޯއެވެ؟ ހެޔޮ ދުޢާކުރުން އައުލާނޫން ތޯއެވެ؟

އަދި ކޮބައިތޯއެވެ؟ މިނިވަންކަމުގެ ފިނިހިޔަލަކަށް މިފަސްގަނޑު ލެއްވުމަށްފަހު ދިވެހިޤައުމުގެ ހުންގާނުގައި ހިއްޕެވިއެވެ. އާދޭހެވެ. އައްސުލްޠާނުލް ޣާޒީ މުޙައްމަދު ތަކުރުފާނުލް ޢައުޒަމްގެ ޚިދުމަތްތައް ގިނަގުނައެވެ. އަމިއްލަ ފައިސާއެއް އުފެއްދެވިއެވެ. ދައުލަތުގެ ނިޝާނެއް ދިވެހިންނަށް ހަދިޔާ ކުރެއްވިއެވެ. ޕޯޗްގީޒުންގެ ޒީލައިން ނެތުމުން ދިޔަ އިސްލާމީ އާދަކާދަތައް ދިރުއްވިއެވެ. އިސްލާމްދީނުގެ މާތް ޢިލްމުން މުޅި ރާއްޖޭގައި އަލިވޮށެއް ދިއްލާލެއްވިއެވެ.

މިނިވަން ކުރެއްވުމަށް ފަހު ބޮޑުތަކުރުފާނު ރާއްޖޭގައި ރަސްކަން ކުރެއްވިއެވެ. އެ ތަކުރުފާނުގެ ބޮޑުވަޒީރަކަށް ހަމަޖެއްސެވީ އަލިހާޖީއެވެ. ކޮއްކޯފުޅު ހަސަންތަކުރުފާނު ހަމަޖެއްސެވީ ވެރިކަމުގެ އެއް ބައިވެރިޔަކަށެވެ. ހަސަންހާޖީއަށް ވެލާނާާކަން ދެއްވިއެވެ. އުއްތަމަ ފަނޑިޔާާރަކަށް ހަމަޖެއްސެވީ ކޮރަލިތަކުރުގެ އަބޫބަކުރެވެ. ދަންޑެހެލަށް ކޮލި ލެއްވީ ފާމުލަދޭރިކަމަށެވެ.

ރަސްކަމަށް ވަޑައިގަތުމަށް ފަހު އެންމެ އިސްކަން ދެއްވީ ރާއްޖޭގައި އިސްލާމީ ތަޢުުލީމު ދެއްވައި އިސްލާމީ ހިދާޔަތު ފަތުރުއްވާށެވެ. އެ ދުވަސްވަރު ރާއްޖެއިން އޮތީ އިސްލާމީ ހިދާޔަތު މުޅީން ކަހަލަ ގޮތަކަށް ފުހެވިފައެވެ. އެކަމަކު އެދުވަސްވަރު އިސްލާމީ ތަޢުލީމު ދެއްވޭ ވަރުގެ ބޭފުޅަކު ރާއްޖެއަކު ނެތެވެ. އެ ދުވަސްވަރާ ދިމާކޮށް ރާއްޖެއިން ބޭރަށް ވަޑައިގެން ތަޢުލީމު ހާސިލު ކުރެއްވުމަށް ފަހު ދަންނަބޭކަލަކު ރާއްޖެ ވަޑައިގަތެވެ. އެއީ މަޝްހޫރު ވާދޫ ދަންނަކަލޭގެފާނެވެ. ބޮޑުތަކުރުފާނު މި ކަލޭގެފާނާ މަތިކުރެއްވީ އިސްލާމީ ހިދާޔަތު ފަތުރުއްވާށެވެ. ދަންނަކަލޭގެފާނު ވަޒަންވެރިވެ ވަޑައިގަތީ ގދ. ވާދޫގައެވެ. ދެން ރާއްޖޭގެ އެކި ރަށްރަށުން މީހުން ވާދުއަށް އައިސް ކިޔަވާން ފަށައިފިއެވެ. ވާދޫ ދަންނަކަލޭގެފާނު އަރިހުން ކިޔަވައި ވިދާޅުވީ އެންމެ މަޝްހޫރު ބޭފުޅުންނަކީ އަބޫބަކުރު ފަނޑިޔާރުތަކުރުފާނާއި، އައްޑޫ ބޮޑު ފަނޑިޔާރުތަކުރުފާނާ ދެކަލުންނެވެ.

(ނިމުނީ)

Please log in or register to bookmark.
23k

27 ޚިޔާލު

    • ހމްމް އެވެ އެހެން ނަމަވެސް އެ ދެން އޮތީ ނޭގިގެން އެވެ

      2
      3
  1. ތާރީހް ގެ މިސްޓޭކެއް އެބަ އިން .. 980 1 ރަބީއުލްއްވަލް ... މިނިވަންވީ 2 ޖުލައިގަ ކަމައް ބުނަނީ ދެން މިނިވަން ދުވަސް 26 ޖުލައިގަ ފާހަގަ ކުރަނީ ކީއްވެބާ

    20
    4
    • ޖުލައި26 އެއީ އިނގިރޭސިންގެ އަތުން މިނިވަންވި ދުވަސް. އެއީ ރާއްޖެއަށް އެންމެ ފަހުން މިނިވަންކަން ލިބުނުދުވަސް. 1 ރަބީއުލްއްވަލް ގައި ޕޯޗުގީޒުން އަތުން ލިބުނު މިނިވަންކަން ފާހަގަކުރަނީ ޤައުމީ ދުވަހުގެ ގޮތުގައި. ސްޓޭއިން ސްކޫލް ބޮއި.

      20
      3
    • މިކަހަލަ ކަންތައްތައް ނިޔައްޓެ ވަރަށް ލައިކް

  2. މިކަހަލަ ކަންތައްތައް ނިޔައްޓެ ޓެނިސް ވަރަށް ލައިކް

ޚިޔާލު

Your email address will not be published.